ჩაუღრმავდი ფასეულობას

რაზეა დამოკიდებული პროექტის სისტემური რისკი და როგორ შეიძლება ის განსხვავდებოდეს ორგანიზაციის სისტემური რისკისგან?

მაშინ, როცა კონკრეტული პროექტი განსხვავებულია ორგანიზაციის ბირთვული საქმიანობისგან, შეცდომა იქნება თუ ინვესტორი შეფასებისას გამოიყენებს ორგანიზაციის WACC-ს. ორგანიზაციის აქტივების ბეტა შეიძლება განსხვავდებოდეს პროექტის ბეტასგან, – შეიძლება რისკი უფრო მაღალი ან დაბალი იყოს.

რაზეა დამოკიდებული პროექტის აქტივების ბეტა? სამი ფაქტორია: ბაზრის ციკლები, საოპერაციო ლევერეჯი და ხანგძლივობა.

1. შეადარეთ პროექტის შემოსავლების დამოკიდებულება საერთო ეკონომიკურ მდგომარეობაზე – ორგანიზაციისას. უფრო მეტად დამოკიდებულია თუ უფრო ნაკლებად? არსებობენ ბაზარზე უფრო დამოკიდებული და ნაკლებად დამოკიდებული სექტორები. მაგალითად, მშენებლობისა და ავიატრანსპორტის შემოსავლები უფრო მეტად დამოკიდებულები არიან ბაზრის ზოგად მდგომარეობაზე ვიდრე თამბაქო და საკვები.

ფართოდ გავრცელებული შეცდომაა, როცა სპეციფიური რისკების გაიგივება ხდება ციკლურობასთან. მაგალითად ფარმაცევტული ორგანიზაციები ძალიან ბევრს ხარჯავენ კვლევაში, ზოგჯერ აგნებენ ინოვაციას ზოგჯერ ვერა. მათი შედეგების ცვალებადობა ძალიან მაღალია, და შესაბამისად მაღალია სპეციფიური რისკიც, მაგრამ ეს საერთოდ კავშირში არ არის საერთო ბაზრის რყევებთან და შესაბამისად ასეთი რისკის ჩადება დისკონტირების კოეფიციენტში შეცდომაა (რადგან რისკი დივერსიფიცირებადია).


2. საოპერაციო ლევერეჯი დამოკიდებულია ცვალებადი და ფიქსირებული ხარჯების თანაფარდობაზე. რაც უფრო მაღალია ფიქსირებული ხარჯების წონა მით უფრო მეტად რისკიანია პროექტი, ანუ მით უფრო მეტად არის დამოკიდებული პროექტის აქტივების ბეტა ბაზრის მერყეობაზე. ფორმულა ასეთია:

Asset β = Revenue β * [1+ PV (Fixed Costs) / PV (Assets)]

ამ მიზეზის გამო ჭკვიანი ინვესტორები ფიქსირებული და ცვალებადი ხარჯების დისკონტირებას სხვადასხვა კოეფიციენტით აკეთებენ. წარმოიდგინეთ ორი პროექტი რომელსაც ერთიდაიგივე შემოსავლები, ხარჯები და მოსალოდნელი მოგება აქვთ, მაგრამ განსხვავებული ხარჯების სტრუქტურით. რომელი პროექტი უფრო მიმზიდველი იქნება საინვესტიციოდ?

წარმოიდგინეთ მონაწილეობთ ორ სამშენებლო ტენდერში, ერთში მასალების ფასების რისკი თქვენია მეორეში დამკვეთის. სხვა თანაბარ პირობებში რომელი პროექტი იქნება თქვენთვის უფრო მიმზიდველი?

ამიტომ როცა ახალი პროექტის შეფასება გვსურს, უნდა შევადაროთ ამ პროექტის ხარჯების სტრუტურა ორგანიზაციის საშუალო სტატისტიკურს.

3. პროექტის ხანგძლივობა თავისთავად რისკი არ არის, მაგრამ ისეთი რისკები როგორიც არის საპროცენტო განაკვეთების მერყეობა და ინფლაცია (რომელიც გავლენას ახდენს რეალურ საპროცენტო განაკვეთზე), უფრო მაღალია გრძელვადიან პროექტებში ვიდრე მოკლევადიანში.

წყარო:
Principles of Corporate Finance, by Richard Brealey, Stewart Myers, and Franklin Allen