თქვენ იყენებთ IRR-ს პროექტის შეფასებისას? ფინანსისტების დიდი უმრავლესობა იყენებს, მაგრამ ამ მაჩვენებელს ძალიან მძიმე შეცდომაში შეყვანა შეუძლია. თუმცა იმის გამო რომ იოლი გამოსაყენებელია, თითქმის ყველა იყენებს.
საქმე იმაშია, რომ IRR, აკეთებს ისეთ დაშვებას თითქოს პროექტის განმავლობაში დადებითი ფულადი ნაკადების რეინსვესტირება შესაძლებელი იყოს IRR-ის ტოლი განაკვეთით, რაც სინამდვილეს არ შეესაბამება. წმინდა მათემატიკურად კი ვაწყდებით შემდეგ ნიუანსებს:
1. NPV vs IRR: შესაძლებელია ორი პროექტის შედარებისას პირველის NPV-იყოს უკეთესი, ხოლო მეორეს IRR. რაციონალური გადაწყვეტილებაა პირველი, რადგან ის ეყრდნობა კაპიტალის ალტერნატიულ ღირებულებას (Opportunity Cost of Capital);
2. როცა ნიშნები იცვლება: როცა პროექტის ფულადი ნაკადები გზადაგზა იცვლის ნიშნებს, ანუ ხან დადებითია, ხან უარყოფითი, – შეიძლება აღმოჩნდეს რომ პროექტს ორი, რამდენიმე ან თუნდაც არცერთი IRR (განაკვეთი რომლისთისაც NPV =0) არ აქვს. მაგალითად:
3. კრედიტორი თუ დეპიტორი: პროქტებს შესაძლოა ჰქონდეთ ჯერ დადებითი, შემდეგ უარყოფითი ფულადი ნაკადები, ასეთ შემთხვევაში ის პროექტია უკეთესი რომლის IRR ნაკლებია (გააჩნია სესხულობ თუ ასესხებ):
4. ორი დისკონტირების განაკვეთი: იშვიათად მაგრამ არის შემთხვევები, როცა ერთიდაიმავე პროექტში სწორი დისკონტირების განაკვეთი რამდენიმეა. მაგალითად, გაქვთ გრძელვადიანი კონტრაქტი, რომლის მიხედვით შემოსავლები ფიქსირებულია, მაშინ როცა გრძელვადიანი და მოკლევადიანი საპროცენტო განაკვეთები განსხვავებულია, – მაშინ შეიძლება მენეჯერმა გადაწყვიტოს ერთიდაიმავე პროექტში 1-5 წლიანი ფულადი ნაკადების სხვა განაკვეთით დისკონტირება და 5-15 წლიანის სხვა განაკვეთით. ასეთ შემთხვევაში IRR ნაკლებად გამოსადეგია:
5. ორი დონის რისკის მატარებელი ნაკადები: კიდევ არის შემთხვევები როცა შეფასებისას შემოსავლების და ხარჯების სხვადასხვა კოეფიციენტით დისკონტირება უნდა მოხდეს, საოპერაციო ლევერეჯის გათვალისწინების მიზნით, ამიტომ IRR არ გამოდგება:
პ.ს
რა არის ასეთი ხარვეზების შინაარსობრივი მიზეზი?
IRR-ი თავის თავში გულისხმობს რეინვესტირების განაკვეთის იგივეობრიობას. თითქოს დადებითი ფულადი ნაკადები დროებით განთავსებულია დეპოზიტზე, რომელიც იგივე IRR-ის ტოლ განაკვეთს იმუშავებს და საჭიროების შემთხვევაში ბრუნდება პროექტში, ხოლო უარყოფით ნაკადებს აფინანსებთ სესხით რომელშიც იგივე IRR-ის განაკვეთის საფასურს იხდით.
ეს დაშვება შეიძლება რეალურად მივიჩნიოთ თუ IRR შედარებით მოკრძალებულია და პროექტიდან მიღებული დივიდენდების იგივე განაკვეთით რეინვესტირება პრობლემას არ წარმოადგენს, თუმცა მაღალი IRR-ის მქონე პროექტების შემთხვევაში, დამეთანხმებით, არაადეკვატური დაშვებაა.
ასეთი ჩავარდნების გამო, გაჩნდა ახალი მაჩვენებელი MIRR (Modified Internal Rate of Return), რომელიც ითვალისწინებს იმას რომ პროექტის დადებითი ფულადი ნაკადები რეინვესტირდება კომპანიის შესაბამისი კაპიტალის ღირებულებით (OCC), ხოლო უარყოფითი ფულადი ნაკადები კი იმ კოეფიციენტით რითაც უნდა მოხდეს კონკრეტული პროექტის დაფინანსება (ანუ უარყოფით ნაკადებს სესხულობთ, ხოლო დადებით ნაკადებს აინვესტირებთ სხვაგან).
ფორმულა აქვს ექსელსაც, რომლის შინაარსი ასეთია:
ეხლა დავუშვათ, რომ გაქვთ 10 წლიანი პროექტი, რომლის დასრულებამდე გზადაგზა ჩნდება დადებითი ნაკადები, მაგრამ არ შეგიძლიათ ამ ნაკადების სხვაგან ინვესტირება (იურიდიული თუ სხვა მიზეზების გამო). ამიტომ მხოლოდ ბანკის დებოზიტებზე აჩერებთ, რომელიც წელიწადში 3%-ს გიხდით. ამასთან პროექტი დაფინანსებულია დიდ წილად კრედიტით, რომელიც წლიური 9 პროცენტიანია და რომელიც დროდადრო გჭირდებათ.
შევადაროთ რა განსხვავება იქნება IRR-სა და MIRR-ს შორის:
ცხრილის მარჯვენა მხარეს მოცემულია ტრანსფორმირებული ფულადი ნაკადი, რომელიც რაღაც გაგებით უფრო რეალურია, რადგან თქვენ ერთის მხრივ პროექტის დასრულებამდე ფულის ნამდვილად გამოტანის საშუალება არ გაქვთ, მეორეს მხრივ ყველა დამატებით საჭირო დეფიციტზე იხდით პროცენტს. ნახეთ რომ ას კორექტირებული CF-ს IRR იგივეა რაც საბაზისო ვერსიის MIRR-ი.
ადაპტირებულია:
Principles of Corporate Finance – by F. Allen, R. A. Brealey, & S. Myers