შრომის ანაზღაურების კომპენსაცია ოფციებით და აქციებით, ისევე, როგორც მსგავსი გარანტიების გაცემა გარე პირებზე, ორგანიზაციისთვის წარმოადგენს დაფინანსების ჩვეულებრივ წყაროს, ამიტომ შეფასებისას მათი გათვალისწინება კაპიტალის სტრუქტურაში აუცილებელია:
1. ჩვეულებრივ, Equity Cost of Capital-ის, ან WACC-ის ფორმულაში ასეთი ტიპის ფასიანი ქაღალდები მოიაზრება Equity-ის ქვეშ, რადგან მათი ღირებულება მიბმულია აქციის ღირებულებაზე. თუმცა მათი გამიჯვნა შესაძლებელია და ზოგჯერ აუცილებელი, – თუ წონა დიდია:
2. როცა, საკომპენსაციოდ გაცემულია “შეზღუდული” აქციები (Restricted Shares), ან აქციის თანასწორი სხვა ვალდებულება, საჭიროა მათი ღირებულების გამიჯვნა ჩვეულებრივი აქციების ღირებულებისგან. ამ დროს შესაძლოა არსებობდეს საგადასახადო დანაზოგიც:
3. თუ გაცემულია აქციის ფასზე მიბმული გარანტიები (იგივე Call ოფციები), და შეფასების მომენტში ხდება მათი აღსრულება (მაგალითად შეფასება ხდება შერწყმისას, და მოლაპარაკებით ყველა ასეთი ოფცია უნდა ჩაიხუროს). მაშინ ასეთი ოფციის ღირებულება განისაზღვრება აქციის ფასსა და აღსრულების ფასს შორის სხვაობით (ფორმულა 12.6);
4. თუ გაცემულია ოფციები და შეფასების მომენტში მათი აღსრულება/ჩახურვა არ იგეგმება, მაშინ გაცემული საკომპენსაციო ოფციებისა და გარანტიებისა (Employee Stock Options & Warrants) ღირებულების დათვლა ხდება ბლეკ-სკულს-მერტონი-ის მოდელის საფუძველზე. ასეთი ოფციები ჩვეულებრივი საინვესტიციო ოფციებისაგან განსხვავდება იმით რომ ისინი ზავდებიან (Dilution) საკუთარ კაპიტალში. ასეთი აქტივების შეფასებისთვის არსებობს უფრო დახვეწილი ფორმულა (Daves & Ehrhardt-2007 – 12.11).
პ.ს.
Employee Stock Option – ები შინაარსობრივად Warrant-ებისგან და ჩვეულებრივი ოფციებისაგან განსხვავდებიან იმით რომ ზოგადი დათვლის მოდელის ძირითად დაშვებებს არ ითვალისწინებენ. მაგალითად, თანამშრომელებს როგორც წესი არ აქვთ ასეთი ოფციებით ვაჭრობის და მათი რისკის გადაზღვევის უფლება.
ასევე, შეფასების მოდელები ითვალისწინებენ, რომ “რაციონალურ” მომენტზე ადრე არ მოხდება ოფციის აღსრულება/ჩახურვა, მაგრამ თანამშრომლები როგორც წესი არ ცდილობენ მოგების მაქსიმიზაციას, რადგან რისკის ნაკლებად „მოყვარულები“ არიან. ამის გამო დათვლისას იყენებენ მოსალოდნელ აღსრულების ვადას და არა ოფციის მოქმედების ვადას.
და ბოლოს, შტატების საგადასახადო სისტემა უფლებას აძლევს კომპანიებს, რომ საგადასახადო მიზნებისთვის პირდაპირ ბლეკ-სკულსის მოდელი გამოიყენონ ასეთი ოფციბის შეფასებისას და თავი არ შეიწუხონ Dilution ეფექტით გართულებული ფორმულებით…
წყარო:
Corporate Valuation Theory, Evidence and Practice
Mark E. Zmijewski; Robert W. Holthausen
Second Edition