მისტერ მარკეტის გაკვეთილები, რომლებიც “ეფექტური ბაზრის ჰიპოთეზიდან” გამომდინარეობენ:
1. ბაზარს არ აქვს მეხსიერება – მიუხედავად იმისა, რომ ისტორიული დინამიკა ფსიქოლოგიურ მოლოდინებს აჩენს, კვლევებით არ დასტურდება კორელაცია ისტორიულ და მომდევნო დინამიკას შორის. თავს გაისულელებთ თუ იფიქრებთ, რომ რადგან ფასი ძალიან დავარდა ის აუცილებლად დაუბრუნდება საწყის ნიშნულს, ამის გამოცნობა შეუძლებელია.
2. ენდეთ საბაზრო ფასებს – ეფექტურ ბაზრებზე ფასი მოიცავს ყველა შესაძლო ინფორმაციულ მონაცემს. თქვენ შეიძლება ფიქრობდეთ რომ უკეთესად აფასებთ აქციის ფასს ვიდრე ბაზარი. შეიძლება ასეც იყოს. მაგრამ ეს მხოლოდ მაშინ ხდება, როცა ყველა ბაზრის მონაწილესთან შედარებით უფრო ჭკვიანი ხართ, ან ისეთი რამ იცით რაც არავინ იცის (ფინანსური ჯოჯოხეთი სავსეა ხიბლით განადგურებული ადამიანებით).
3. ფასებს ბევრის თქმა შეუძლიათ მომავალზე – ისინი ასახავენ ინვესტორთა მოლოდინებს. მაგალითად, როცა უყურებთ მოკლევადიან და გრძელვადიან საპროცენტო განაკვეთებს, შეგიძლიათ დაასკვნათ რა მოლოდინებია ბაზარზე საპროცენტო განაკვეთების ცვლილებასთან დაკავშირებით;
4. ნუ დაბრმავდებით სენტიმენტებით – მერჯერები, კომპანიების შესყიდვები და მსგავსი ოვაციური ოპერაციები, ჰეჯირების მიზნით, სინამდვილეში სარგებელს არ ქმნიან. ისე, როგორც ლევერეჯის ცვლილება არ ცვლის ინვესტორის სარგებელს. ჰეჯირება ან დალევერეჯება ინვესტორს ისედაც შეუძლია დამოუკიდებლად და უფრო იაფად.
5. აქციები ყველა ერთია – ინვესტიცია კეთდება მოგებისთვის და არა სპეციფიურ აქციასთან ემოციური დამოკიდებულების გამო. შესაბამისად აქციების ფასები ძალიან მაღალ-ელასტიურია… ინვესტორს თავისუფლად შეუძლია გადართვა, თუ რისკისა და ანაზღაურების უკეთეს კომბინაციას იპოვნის.
ეფექტური ბაზრის თეორია ეკონომიკის ნობელის პრემიის ლაურიატს Eugene Fama-ს ეკუთვნის. თეორია სამი სახით არის მოცემული: სუსტი, საშუალო და ძლიერი ეფექტურობა.
სუსტი ეფექტურობა ნიშნავს, რომ აქციების ფასები ასახავენ ისტორიულ დინამიკას, და დინამიკაზე დაკვირვებით ექსტრა მოგებას ვერ გააკეთებ;
საშუალო ეფექტურობა ნიშნავს, რომ აქციების ფასები ასახავენ ყველა საჯარო ინფორმაციას და ამ ინფორმაციის (მაგ. ფინანსური ანგარიშების) ანალიზით ექსტრა მოგებას ვერ გააკეთებ;
ძლიერი ეფექტურობა ნიშნავს, რომ აქციების ფასები ასახავენ როგორც საჯარო, ისე შიდა სპეციფიურ ინფორმაციას და ექსტრა მოგებას ვერანაირად ვერ გააკეთებ.
ეს თეორიაა. რა ხდება პრაქტიკაში?
თეორია, დიდ ნაწილში, ისტორიული ფაქტების კვლევითა და ანალიზით მტკიცდება (მაგალითად, აქტიური ჰეჯ-ფონდები უკეთეს შედეგებს ვერ აჩვენებენ ვიდრე საბაზრო ინდექსები), თუმცა არსებობს გამონაკლისი შემთხვევები, რომელიც შემდეგნაირად იხსნება:
1. არბიტრაჟის შესაძლებლობები ზოგჯერ შეზღუდულია. მაგალითად, შესაძლოა ნახოთ ისეთი აქცია, რომელიც სამართლიან ფასზე ძალიან ძვირია, მაგრამ ვერ “დაშორტოთ” პრაქტიკულად…
2. ისტორიული “ბაბოლები”, რომელიც ეფექტურობის თეორიასთან მიმართებაში ყველაზე დიდ კითხვებს სვავენ, იხსნება “აგენტების პრობლემით” (მენეჯერების და სხვა ჩართული სუბიექტების თაღლითობით) და არარაციონალური ქცევით (Behavioral Finance), რომელიც ცალკე საუბრის თემაა.
მოსაზრებების წყარო:
Principles of Corporate Finance – by F. Allen, R. A. Brealey, & S. Myers
