რას უნდა ეყრდნობოდეს ტოპ მენეჯმენტის სამოტივაციო სისტემა?

ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მიზეზი, რატომაც პლანეტის საფონდო ბაზრების 60% მოდის შტატებზე კარგად აღიქმება ქვემოთ მოცემულ გრაფიკზე.

შტატებში, მენეჯმენტში უფრო მეტს იხდიან ვიდრე სხვაგან, და გრძელვადიანი ინიციატივების (აქციების და ოფციების) წილი ანაზღაურებაში უფრო მეტია ვიდრე სხვაგან. თუმცა ეს მთელი ისტორია არ არის.

ოფციებით და აქციებით ანაზღაურებას აქვს თავისი უარყოფითი მხარეები:

1. ფასიანი ქაღალდების ფასები ბევრად არის დამოკიდებული ბაზრისა და ინდუსტრიის განვითარებაზე, და ძალიან ცდება მენეჯმენტის კონტროლის არეალს. ამიტომ გაზრდილი ფასი არ ნიშნავს კარგ მენეჯმენტს და არც პირიქით;

2. აქციების მიმდინარე ფასები უკვე ითვალისწინებენ მენეჯმენტის უნარს დააგენერირონ კარგი მოგება. ანუ კარგი შედეგი აქციის ფასს ვერ გაზრდის თუ ის მოსალოდნელი იყო;

3. ფასებით მოტივაცია აჩენს მანიპულაციების ცდუნებას. მენეჯმენტს შეუძლია ითაღლითოს დროებითი მოვლენების გაბუქებით, ან დამალვით…

სწორედ, ამ მიზეზების გამო, მოტივაციის ასევე დიდი ნაწილი ხშირად დამოკიდებულია საბუღალტრო-ეკონომიკურ მოგებაზე. ამ ნაწილით ცდილობენ მენეჯმენტის შრომა შეფასონ. ანუ, აქციებით და ოფციებით ეუბნებიან, რომ “ჩვენ ერთ ნავში ვზივართ”, ხოლო ბონუსებით აფასებენ რამდენად კარგად მართავს “ნავს” კაპიტანი…

საკონსულტაციო კომპანია Stern Stewart-ის მიერ პოპულარიზებული ფართოდ გავრცელებული საზომია EVA®(Economic Value Earned).

EVA = Residual Income = income earned − income required = income earned − cost of capital × investment.

მენეჯმენტ-საკონსულტაციო კომპანიები ძირითადად ამ ფორმულის სხვადასხვა ვერსიებს გვთავაზობენ, მაგრამ მთავარი შინაარსი ერთია – ფასდება არა ორგანიზაციის მოგება არამედ მოგების ის ნაწილი რომელიც აღემატება კაპიტალის ღირებულებას (Opportunity cost of Capital).

ასეთი მიდგომით მენეჯმენტი ფიქრობს არა უბრალოდ მოგების არამედ ორგანიზაციის ღირებულების გაზრდაზე. ეძებს დადებით NPV პროექტებს, რადგან უარყოფითები მოგებას გაზრდიან მაგრამ ორგანიზაციას დაანგრევენ (ბუღალტერიაში კაპიტალის ღირებულების ასახვა არ ხდება).

ასეთი სისტემა ძალიან მძლავრი სიგნალია მენეჯმენტის მიმართ. ისინი ფიქრს იწყებენ იმაზე, რომ აქტივებს გააჩნიათ ღირებულება, რომ ინვესტიციები უნდა განხორციელდეს სწორ აქტივებში და უარყოფითი NPV აქტივების მოშორება დაუყონებლივ უნდა მოხდეს…

ამ მიდოგომის უაყროფითი ნაწილი არის ის რომ ბუღალტერია არ იძლევა ზუსტ ეკონომიკურ ინფორმაციას. განსაკუთრებით ამორტიზაციის ნაწილში. ამიტომ თუ ამ სისტემის დანერგვას გადაწყვეტთ, ბუღალტრული ცვეთა, რეალური ეკენომიკური ცვეთით (ან საბაზრო ფასით) უნდა ჩაანაცვლოთ. სულ მინიმუმ ცვეთის დარიცხვის ფორმულები რეალობას დაუახლოვოთ…

პ.ს.
შედარებით განახლებული სტატისტიკა ტოპ მენეჯმენტის ანაზღაურების შესახებ ქვეყნების მიხედვით, შეგიძლიათ ნახოთ ამ ბმულზე:

Average annual CEO compensation worldwide in 2017, by country | Statista

ფოტო და მოსაზრებები წიგნიდან:
Principles of Corporate Finance – by F. Allen, R. A. Brealey, & S. Myers