გამომდინარე იქედან რომ მენეჯმენტის (განსაკუთრებით სტრატეგიული ფინანსური მენეჯმენტის) მთავარი ამოცანა ორგანიზაციის ღირებულების ზრდაა, და გაზრდა ძნელია თუ ვერ ზომავ, – CAPM (Capital Asset Pricing Model) მოდელის ცოდნა არის უკიდურესად მნიშვნელოვანი და ამავდროულად საკმარისად მარტივი…
ორგანიზაციის ღირებულებას ვერ გაზომავ თუ ვერ გაარკვევ დისკონტირების სწორ განაკვეთს, რომლითაც უნდა მოხდეს ფულადი ნაკადების PV-ს დათვლა. ვერ შეაფასებ საინვესტიციო პროექტს რომელშიც უნდა მოახდინო ინვესტირება, ვერ გაზომავ აქტივების პორთფელის რისკს, და ვერ დააზღვევ ფინანსურ რისკებს სტრატეგიულ კონტრაქტებში…
მიუხედავად იმისა, რომ პრაქტიკაში CAPM-ის საფუძველზე სწორი დისკონტირების განაკვეთის პოვნა იოლი არ არის, იქ კიდევ ბევრი მნიშვნელოვანი ნიუანსების გათვალისწინებაა საჭირო, CAPM-ი მაინც წარომადგენს რისკსა და უკუგების მოლოდინს შორის ფუნდამენტურ ამონახსენს…
ორი სიტყვით მოდელის შესახებ:
როგორც ქვემოთ გრაფიკზე ჩანს, როცა საბაზრო რისკისგან დამოუკიდებელია აქტივი (მაგ. აშშ-ს სახაზინო ვალდებულებები), მასზე უკუგების მოლოდინი დაბალია (Risk Free Rate), ხოლო თუ აქტივების პორტფელი შეესაბამება ბაზრისას, მაშინ უკუგების მოლოდინი უფრო მაღალია და გამომდინარეობს ბაზრის სისტემური რისკიდან. მაგრამ რა ხდება როცა პორთფელის სისტემური რისკი არ ემთხვევა ბაზრისას?
სწორედ ამ კითხვაზე გასცეს პასუხი, სამოციან წლებში, ეკონომისტებმა – შარპმა, ლინტერმა და ტრეინორმა (William Sharpe, John Lintner, and Jack Treynor). მათ თქვეს, რომ მაღალი კონკურენციისა და თავისუფალი ბაზრის პირობებში, გონიერი ინვესტორი შექმნის მხოლოდ ისეთ პორთფელს, რომელიც ქვემოთ მოცემულ სხივზე (Security Market Line) იქნება განთავსებული, რადგან არავინ არ აიღებს დამატებით რისკს ისე რომ არ ქონდეს დამატებითი უკუგების მოლოდინი. ფორმულა ასეთია:
r − rf = β(rm − rf ) – ანუ, მოსალოდნელი რისკის პრემია ნებისმიერ აქტივზე ტოლია ამ აქტივის ბეტა (β) გამრავლებული ბაზრის რისკის პრემიაზე. (გაგახსენებთ რომ ბეტა აღწერს აქტივის მომგებიანობის სენსიტიურობას ბაზრის ტალღების მიმართ).
მაგალითად, თუ დავუშვებთ რომ ურისკო განაკვეთი არის 5% და ბაზრის რისკის პრემიუმი 7% და ორგანიზაციის ისტორიული ბეტა 1.2, მაშინ ინვესოტრები ამ ორგანიზაციიდან მოელიან 5% + 1.2*7% = 13.4%-ან წლიურ უკუგებას (Opportunity Cost of Capital), და ამ ორგანიზაციის შეფასების გამარტივებულ ვერსიაში დისკონტირების განაკვეთად სწორედ ამ ციფრის გამოყენება შეგვიძლია… (თუ გავართულებ, – იქ არის გრძელვადიანი და მოკლევადიანი განაკვეთები, ბევრი ორგანიზაცია ბაზარზე არ ივაჭრება და ბეტას დადგენა რთულია, ასევე არის ქვეყნის რისკი, მენეჯმეტის რისკი და სხვა ნიუანსები, რომელსაც მომავაში შევეხები)…
კამპის შესახებ უფრო დეტალურად ასევე შეგიძლიათ აქ ნახოთ: https://www.investopedia.com/terms/c/capm.asp
წყარო:
Principles of Corporate Finance, – By Richard Brealey, Stewart Myers and Franklin Allen