საზღვარგარეთული ოპერაციების შეფასება

პროექტის შეფასებისას გავრცელებული მძიმე შეცდომები ხშირად უკავშირდება არასწორად შერჩეულ კაპიტალის ღირებულების განაკვეთს, რომელიც ბევრ მნიშვნელოვან ფაქტორზეა დამოკიდებული და მათგან ერთ-ერთი ვალუტას ეხება…

ჩვენს რეალობაში, პრობლემას ართულებს ის ფაქტორი, რომ ადგილობრივი პროექტების ფულადი ნაკადების ნაწილი ვალუტაზეა მიბმული, ნაწილი კი ლარზე.

დავიწყებ იმით რომ ამ თემას ეხება 4 ფუნდამენტური თეორია, რომელიც ფოტოზე კარგად არის აღწერილი:

1. საპროცენტო განაკვეთების თანასწორობის თეორია (Interest Rates Parity Theory) – ამბობს, რომ საპროცენტო განაკვეთების სხვაობა სხვადასხვა ქვეყანაში უნდა უდრიდეს მიმდინარე და მომავლის გაცვლითი კურსების სხვაობას – ანუ თუ ფულს სხვადასვხა ქვეყანაში სხვადასხვა მომგებიანობა აქვს, მაშინ ეს უნდა დაკომპენსირდეს მომავლის გაცვლითი კურსების სხვაობით, რადგან სხვაგვარად ფულის საბეჭდი მანქანა გექნებოდათ;

2. გაცვლითი კურსების მოლოდინების თეორია (The Expectations Theory of Exchange Rates) ამბობს, რომ დღევანდელი ფორვარდ განაკვეთი ტოლია მომავალში მოსალოდნელი სპოტ განაკვეთის – ანუ დღეს ბაზარზე არსებული ფორვარდ კურსები უდრის მომავლის კურსების მოლოდინებს (რადგან ადამიანები პრაქტიკაში ფორვარდულ ოპერაციებს რისკების დასაზღვევად იყენებენ, ეს თეორია ზუსტი არ არის, მაგრამ რადგან რისკები ორმხრივია, პოზიტიური და ნეგატიური გადახრის ალბათობაც გრძელვადიან პერიოდში თანაბარია);

3. მსყიდველობითი უნარის თანასწორობის თეორია (Purchasing Power Parity Theory) ამბობს, რომ 1$-ით რისი ყიდვაც შეგიძლიათ შტატებში, იმავეს ყიდვა შეგიძლიათ ნებისმიერ სხვა ქვეყანაში. ეს თეორია მოკლევადიან პერიოდში არ მუშაობს, მაგრამ მნიშვნელოვანი აქ ის დასკვნაა რომ – ინფლაციის განაკვეთები კარგ კორელაციაშია გაცვლითი კურსების ცვლილებასთან – ანუ რეალური გაცვლითი კურსები სტაბილურია;

4. რეალური საპროცენტო განაკვეთები თანასწორია (Equal Real Interest Rates). ნომინალურ საპროცენტო განაკვეთებს შორის სხვაობა სხვადასხვა ქვეყნებში, უდრის მოსალოდნელი ინფლაციის განაკვეთებს შორის სხვაობას…

რა დასკვენბის გაკეთების საშუალებას გვაძლევენ ეს თეორიები:

1. კაპიტალის ღირებულების განაკვეთი უნდა აიღო იმ ვალუტაში რა ვალუტაშიც აკეთებ ბიზნეს გეგმას. საპროცენტო განაკვეთები ლარში აღემატება განაკვეთებს დოლარსა და ევროში, შესაბამისად ლარში გაკეთებული ფინანსური გეგმის დისკონტირება უფრო მაღალი განაკვეთით უნდა მოხდეს;

2. საკურსო სხვაობების პროგნიზირებას უნდა შევეშვათ. სავალუტო რისკები ჰეჯირებადია და კაპიტალის ღირებულებას არ ეხება. ეს რისკები უნდა დააზღვიოს მენეჯმენტმა ან ფორვარდულ ბაზრებზე ოპერაციებით, ან საზღვარგარეთულ ბაზრებზე საკრედიტო ოპერაციებით; სისულელე იქნებოდა კარგ პროექტებზე უარის თქმა სავალუტო რისკების გამო და პირიქით;

3. საქართველოს რეალობაში ასევე შესაძლებელია პროექტის შეფასებას არაორდინალურად მივუდგეთ, – ნაკადები ორ ნაწილად გავყოთ, ნაწილი დავაპროგნოზიროთ და დავადისკონტიროთ ლარში, და ნაწილი შესაბამის ვალუტაში, – განსხვავებული კაპიტალის ღირებულების განაკვეთებით. ბოლოს კი მიღებული PV-ები დავაჯამოთ მიმდინარე გაცვლითი კურსებით…

ფოტოს წყარო და მოსაზრებები:
Principles of Corporate Finance – by F. Allen, R. A. Brealey, & S. Myers