რა ხდება ფასიანი ქაღალდების ბაზარზე ერთი კომპანიის მიერ მეორეს შესყიდვისას ან თანაბარ-უფლებიანი შერწყმისას?

ასეთი ოპერაციები ხშირდება ეკონომიკის აღამვლობის ფაზაში. ზოგჯერ სახელმწიოფო რეგულაციებიც ასტიმულირებს. მაგრამ, იმის გასაგებად თუ რა ცვლილებებს გამოიწვევს ოპერაცია, პირველ რიგში უნდა გავერკვეთ რეალურ მოტივაციაში, – არის ოპერაცია რეალურად სარგებლის მომტანი თუ უბრალოდ ამბიციური მენეჯმენტის უტვინო გადაწყვეტილებაა…

ძალიან ხშირად ასეთი ოპერაციები კრახით მთავრდება… ურთულესი პროცესები მიმდინარეობს მენეჯმენტში -კულტურლი შეუთავსებლობა, ბიზნესების სამართავად საჭირო აბსოლიტურად განსხვავებული ძირითადი კომპეტენციები, სინერგიული ეფექტების ვერ გამოყენება…

შერწყმისა ანდა შესყიდვის გონივრული მიზეზები შეიძლება იყოს:
– მასშტაბის ეკონომია
– ვერტიკალური ინტეგრაციის ეკონომია
– გაუმჯობესებული ოპერატიული ეფექტურობა
– ურთიერთშემავსებელი რესურსების კომბინატორიკა
– ჭარბი სახსრების უკეთესი გამოყენება

გაუგებარი, და ხშირად დასახელებული მიზეზები:
– რისკების დივერსიფიკაცია (სისულელე)
– უფრო იაფი სესხის აღება (სიბრიყვე)
– უკუგების გაზრდა ერთ აქციაზე (თაღლითობა)

ეს ბოლო არის გავრცელებული თაღლითური არგუმენტი (იხილეთ გრაფიკი). ზოგჯერ ყიდულობ შენთან შედარებით უფრო ნაკლებად მზარდ, ზრდასრულ, კომპანიას. ამ დროს, ბუნებრივია, მიმდინარე მომგება აქციაზე ანგარიშით იზრდება (EPS), მაგრამ მომავალში საერთო მოგების ზრდის მაჩვენებელი ეცემა და ვიღებთ . ე.წ. ჩაფლობის ეფექტს (bootstrap effect). ანუ, რეალური სარგებელი აქციონერებისთვის არ იცვლება.

ეხლა ცოტა ფორმულებიც:
სინერგიული მოგება, რომელიც ორი ორგანიზაციის გაერთიანებით შეიძლება მოხდეს:

Gain = PV{AB} − (PV{A} + PV{B}) = ΔPV{AB}

ხარჯი, რომელიც შესყიდვას მოყვება:

Cost = Cash paid − PV{B}

დააკვირდით, რომ რაც მეტს იხდის მონადირე ორგანიზაცია ქეშად, მით მეტს იგებს მიზნობრივი ორგანიზაციის აქციონერი. ამ ბრძოლას როგორც წესი გამყიდველები იგებენ ხოლმე, მყიდველები კი ვაივაგლახით გადიან წაუგებლობის მიჯნაზე. ეს ბუნებრივი პროცესია. მიზნობრივი კომპანიის მენეჯმენტის შიში განაპირობებს წინააღმდეგობას, რაც მონადირე კომპანიის მიერ მიზნობრივი კომპანიის აქციონერებზე მაღალი ფასის შეთავაზებით მთავრდება…

და ბოლოს,
შესყიდვა შეიძლება განხორციელდეს, ქეშის ნაცვლად, გაერთიანებული კომპანიის აქციებითაც. აქციების შემთხვევაში ოპერაცია უფრო დაზღვეულია, რადგან თუ შეცდი და ზედმეტი გადაიხადე, აქციები გაგიუფასურდება შესყიდვის შემდეგ და ამ ტკივილის ნაწილს ისინიც იგრძნობენ ვისაც გადაუხადე.

მეორეს მხრივ, ქეშით ყიდულობ თუ აქციებით, ეს გადაწყვეტილება სიგნალს იძლევა. ქეშის შეთავაზება ნიშნავს რომ მენეჯმენტი ოპტიმისტურად არის განწყობილი და ფიქრობს რომ აქციების ფასი ოპერაციის შემდეგ გაიზრდება. პირიქითა მოლოდინების არსებობის შემთხვევაში, შეთავაზება ხდება აქციებით. ამ დროს ვაჭრობა უფრო მწვავდება, რადგან მიზნობრივი კომპანიის აქციონერები გრძნობენ პესიმიზმს და აქციების გაუფასურების ეშინიათ, – მათი მოგება დამოკიდებულია აქციების ოპერაციის შემდგომ და არა წინარე ფასებზე…

სურათი და მოსაზრებები წიგნიდან:
Principles of Corporate Finance.
Brealey, Myers, Allen