წინა ჩანაწერში ვისაუბრე იმაზე თუ როგორ არის შესაძლებელი დივერსიფიკაციით, ორგანიზაციის სპეციფიური, რისკების შემცირება და ვთქვი რომ დივერსიფიკაცია გავლენას ვერ ახდენს საერთო სისტემურ, ანუ ზოგადად ბაზრის რისკებზე.
წარმოიდგინეთ რომ გვაქვს ძალიან კარგად დივერსიფიცირებული პორტფელი, თუმცა ეს პორთფელი ურისკო ვერ იქნება, მისი მომგებიანობა გამოდინარე საერთო მაკროეკონომიკური მდგომარეობიდან მაინც განიცდის ფლუქტაციას. სწორედ ამ ფლუქტაციის დიაპაზონი არის კარგად დივერსიფიცირებული პორთფელის სისტემური, ანუ საბაზრო რისკი.
საბაზრო რისკით ფასდება თითოეული ცალკე მდგომი აქციაც და მას β (ბეტა) კოეფიციენტით ზომავენ. ბეტა ასახავს კონკრეტული აქციის სენსიტიურობას საერთო ბაზრის მდგომარეობაზე. მარტივი ენით რომ ვთქვათ, ბეტა ასახავს ბაზრის ინდექსის 1%-ანი ცვლილება რამდენი პროცენტით ცვლის კონკრეტული აქციის ღირებულებას.
აქ საინტერესო ის მომენტია რომ შერჩეული აქციების საშუალო შეწონილი ბეტა განსაზღვრავს პორტფელის ბეტას. ფინანსური მეცნიერების ერთ-ერთი ფუნდამენტური მიგნებაა ის რომ კარგად დივერსიფიცირებული პორთფელის საბაზრო რისკი დამოკიდებულია მასში შემავალი ცალკეული აქტივების საბაზრო რისკზე.
ქვემოთ ფოტოზე ჩანს როგორ შეიძლება განსხვავდებოდეს სხვადასხვა პორთფელის რისკები, მიუხედავად დივერსიფიკაციის ხარისხისა, ხოლო როცა კარგად დივერსიფიცირებულია, ვდგებით უშუალოდ ბაზრის რისკზე.
თუ საშუალო შეწონილი ბეტა 0-დან 1-მდეა, მაშინ პორთფელის რისკი ბაზრის რისკზე დაბალია, თუ ერთია, მაშინ ბაზრის რისკის ტოლია და თუ ერთზე მაღალია მაშინ ბაზრის რისკზე მაღალია… უნდა ითქვას ასევე, რომ არსებობს უარყოფითი ბეტას მქონე კომპანიებიც…
ბეტას გასაზომად, ისტორიული სტატისტიკის ანალიზის მეშვეობით, ადგენენ თუ როგორი დამოკიდებულებაა კონკრეტული აქციის ფასსა და საერთო ბაზრის ფლუქტაციას შორის. თუმცა, ეს დამოკიდებულება იდეალურად წრფივი არ არის, რადგან კომპანიებს ახასიათებთ სპეციფიური რისკები. მაგრამ რეგრესიით მიღებული საშუალო ციფრი ითვლება რომ სტაბილურია წლების განმავლობაში, თუ ორგანიზაცია რადიკალურ ცვლილებებს არ აკეთებს (გადადის სხვა სექტორში, ან ქვეყანაში, აგნებს რევოლუციურ ინოვაციებს და ა.შ.)…
პ.ს.
ჩვენ შეგვიძლია შევქნათ ისეთი პორთფელი რომლის მიხედვითაც საბაზრო რისკი თითქმის ნულოვანია. წარმოიდღინეთ ღუზით დაბმული დიდი გემი, რომელიც ოკიანის ტალღებს საერთოდ ვერ გრძნობს… კი შესაძლებელია ასეთი რამე მაგრამ, ჩვენი მიზანი რისკების შემცირება არ არის, არამედ რისკის ერთეულზე მოსალოდნელი მოგების გაზრდაა… ამიტომ ურისკო პორთფელი არ ნიშნავს სასურველ პორთფელს…
ფოტო ამ წიგნიდან:
Source:
Principles of Corporate Finance, – By Richard Brealey, Stewart Myers and Franklin Allen