როგორ უნდა გაითვალისწინო ქვეყნის ფაქტორი საინვესტიციო პროექტის შეფასებისას?
საკითხი ეხება რამდენიმე მნიშვნელოვან კითხვას:
1. არის თუ არა ქვეყნის რისკის დივერსიფიცირებადი?
რისკის დივერსიფიცირებადობა დამოკიდებულია, როგორც რისკის სპეციფიურობაზე ისე ინვესტორზე – რამდენად შეუძლია, ან/და ახდენს ინვესტორი ინვესტირებას სხვადასხვა ქვეყნებში?
განვითარებადი ქვეყნების ინვესტორების დიდი ნაწილი მიდრეკილები არიან იმისკენ, რომ ინვესტიციის დიდი ნაწილი საკუთარ ქვეყანაში განახორციელონ. შესაბამისად მათი ინვესტიციები დივერსიფიცირებული ვერ იქნება;
ასევე, საინვესტიციო ბაზრებს შორის კორელაცია იზრდება. დივერსიფიცირებას კი სეგმენტური, ბაზრები ჭირდება. ეს ნიშნავს რომ ქვეყნის რისკების ნაწილის ასახვა უკვე საერთო საბაზრო რისკებში ხდება (ანუ სპეციფიურიდან ტრანსფორმირდება სისტემურ რისკებში, თუმცა სპეციფიური ნაწილი კვლავ რჩება).
2. ქვეყნის ფაქტორის გათვალისწინება ჯობია ფულად ნაკადებში თუ დისკონტირების განაკვეთში?
პროფესიონალთა ერთი ნაწილი თვლის, რომ რადგან ქვეყნის რისკი დივერსიფიცირებადია, ის Cashflow-ში უნდა იყოს გათვალისწინებული და არა დისკონტირების განაკვეთში.
მომხიბლელად ჟღერს მაგრამ, საქმე იმაშია რომ ფულადი ნაკადების მოლოდინების ალბათობები სინამდვილეში რისკებს ვერ აღწერენ. წარმოიდგინეთ, ორი მსგავსი პროექტი სხვადასხვა ქვეყანაში. ერთგან თითქმის განარნტირებული მოსალოდნელი 100$-ით, მეორეგან 50%-ალბათობით მოსალოდნელი 200$. Cashflow-ერთნაირი იქნება, თუმცა პირველის უპირატესობა აშკარაა.
3. ხომ არ შეიძლება ქვეყნის რისკების ასახვა Equity Risk Premium-ის ნაცვლად Beta კოეფიციენტში?
ფორმულას გაგახსენებთ: R(i) = R(f) + β*(ERP)
საქმე იმაშია რომ ბეტაზე დიდ გავენას ახდენს ლიკვიდობის პარამეტრი. ამიტომ, განვითარებული ბაზრების ბეტა უფრო მაღალია ხოლმე ვიდრე განვითარებადის, მაშინ როცა რისკები პირიქით არის. ბეტა ვერ იქნება მაღალი თუ ტრანზაქციები დაყოვნებით და მცირე ოდენობით სრულდება. ამიტომ ქვეყნის ფაქტორის ბეტაში გადატანა სურათს ამახინჯებს.
4. როგორ უნდა დავთვალოთ ქვეყნის რისკი?
რთული ამოცანაა, თუმცა მაინც არსებობენ აკადემიკოსები რომლებიც ამას ახერხებენ*.
გამოთვლებში პირველ ეტაპზე გამოყენება დეფოლტის სპრედი, სახელმწიფო ფასიან ქაღალდებსა და ქვეყანაში არსებულ ობლიგაციებს შორის საპროცენტო განაკვეთის სხვაობა (USD). შემდეგ ხდება ობლიგაციებსა და აქციებს შორის კოვარიაციის დადგენა და საბოლოოდ გამოდის განაკვეთი. არის სხვა მეთოდებიც, იმ შემხთვევისთვის როცა ქვეყნის შესახებ საკმარისი ინფორმაცია არ არის, მაგრამ პირადად ჩემთვის საკმაოდ სანდო მეთოდოლოგიაა:
მაგალითისთვის დავთვლი, საქართველოში, უძრავი ქონების დეველოპმენტში, პროექტის დისკოტირების განაკვეთს?
– Equity Risk Premium – 9.57%
https://pages.stern.nyu.edu/~adamodar/New_Home_Page/datafile/ctryprem.html
– Risk Free Rate – 3.88%
https://www.investing.com/rates-bonds/u.s.-10-year-bond-yield
– Beta – 1.52
https://pages.stern.nyu.edu/~adamodar/New_Home_Page/datafile/Betas.html
r = 3.88%+1.52*5.57% = 18.43%
*Equity Risk Premiums (ERP): Determinants, Estimation, and Implications – The 2022 Edition Updated: March 23, 2022, Aswath Damodaran; Stern School of Business
